Bảo vệ môi trường sống là bảo vệ sức khoẻ không chỉ riêng bản thân mình mà cho cả cộng đồng. Đây là điều luôn được nhắc đến nhiều lần trong việc thực hiện xây dựng mô hình khu dân cư tiên tiến kết hợp với vệ sinh môi trường ở ấp Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải, huyện Vĩnh Châu. Có thể nói, những điểm nhấn chính của chương trình này là việc xây dựng ý thức bảo vệ môi trường khu dân cư và thực hiện mô hình chế tạo phế phẩm - rác thải nông nghiệp thành phân bón sinh học. Và những điểm nhấn này bước đầu thu hút được người dân ở Âu Thọ B.
Có thể nói, với lợi thế đất gò, huyện Vĩnh Châu nói chung và xã Vĩnh Hải nói riêng có điều kiện thuận tiện để trồng hoa màu. Tuy nhiên, một phần phế phẩm nông nghiệp sau thu hoạch như rễ, lá, cành cây… chưa được tận dụng hiệu quả, thường phế phẩm này bị đốt bỏ hoặc chất đống để mục nát. Hoặc chất thải gia súc thường đổ, bỏ, không sử dụng.Chú Dương Hán Pho - ấp Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải, Vĩnh Châu nói: “Thường các phế phẩm này ít được sử dụng lại. Có mô hình làm phân bón hữu cơ cho bà con là quá tốt đi chứ. Đầu tiên, phải kể đến lợi ích về môi trường là thu gom cây lá tạp để làm phân, có phân rồi thì giảm bón phân hoá học”. Chính vì vậy, việc xây dựng mô hình tận thu các phế phẩm này rất được bà con quan tâm. Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Sóc Trăng đã thực hiện chế tạo phân bón sinh học từ các phế phẩm này. Thạc sĩ Mai Thi – Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Sóc Trăng: “Chúng tôi đã thực hiện quy trình này với nguyên vật liệu theo tỷ lệ như sau: 200 thân rễ lá cây đậu nành, 200kg rơm rạ, 100kg phân bò, 1 lít chế phẩm vi sinh do Viện Công nghệ sinh học Trường Đại học Cần Thơ chế tạo. Sau đó, chuẩn bị luống, mố; đóng cọc - che bạt ny lon, nén chặt các phế phẩm theo tỷ lệ 1 lớp rơm rạ - 1 lớp phân bò. Tưới chế phẩm vi sinh. Đóng kín các luống, mô lại trong vòng 2-3 tháng thì thu hoạch phân hữu cơ vi sinh”.
Có thể nói, ngay sau khi thu hoạch phân vi sinh, nhiều bà con đã đánh giá cao chất lượng và lợi ích của việc thực hiện bón phân đối với đồng ruộng. Về chất lượng, phân tơi xốp có màu sắc đen sậm đảm bảo đúng yêu cầu đối với bón lót trên nền đất trồng hoa màu. Về vệ sinh môi trường, phân không còn mùi hôi của phân động vật, hay mùi ẩm mốc do được xử lý bằng chế phẩm sinh học trong quá trình làm phân ủ kín. Nhiều luống ủ phân được đặt gần nhà cửa, khu dân cư nhưng vẫn đảm bảo không gây ô nhiễm. Có 12 luống ủ phân tại 12 hộ gia đình nông dân trong khu vực thực hiện mô hình. Và tất cả các luống khi kiểm tra đều cho kết quả phân tốt dù thực nghiệm bằng nhiều dạng thức.
Dù không quá chú trọng về kinh tế nhưng qua mô hình cho thấy người dân có thể tiết kiệm hàng triệu đồng khi sử dụng phân bón sinh học thay cho phân bón hoá học. Bên cạnh đó, bón phân sinh học giúp cho đất thêm màu mỡ sau mỗi mùa vụ. Nhận xét về cách làm cũng như chất lượng phân bón hữu cơ vi sinh, anh Nguyễn Chí Tâm, ấp Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải, Vĩnh Châu cho biết: “Phân bón sinh học này thì tốt cho làm đất đầu vụ, nhất là bón lót. Hồi trước cũng có xài phân hữu cơ là phân trâu bò rồi nhưng không được tơi xốp như làm phân sinh học này. Thấy cách làm cũng dễ, không quá khó cho người nông dân mình đâu”. Còn anhThạch Buôl Nát, ấp Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải, Vĩnh Châu: “So với cách làm trước kia, làm ủ phân bằng nấm vi sinh thì phân này cho kết quả tốt hơn, giống như phân bón thiệt, như phân lân vậy. Cái này tôi nghĩ không chỉ bón lót đâu, mà bón thúc cũng được nhưng phải biết cách. Về giá tiền thì khỏi nói rồi, rẻ hơn phân hoá học trong bao bán ngoài chợ dữ lắm. Tính ra mỗi vụ tiết kiệm tiền phân gần cả triệu đồng và ít phải xịt thuốc nữa”.
Thu gom phế phẩm nông nghiệp sau mỗi vụ mùa
Điều đáng quan tâm hơn là hầu hết các phế phẩm sau thu hoạch đều được tận dụng để làm phân bón. Người dân không còn phải đốt bỏ hoặc thải ra môi trường mà không xử lý. Qua đó, giúp cho môi trường của khu vực nông thôn này khá sạch sẽ, trong lành. Từ kết quả này có thể cho thấy, mô hình có khả năng nhân rộng ở từng nông hộ thuộc nhiều địa phương trong tỉnh, nhất là khi tỉnh ta có số lượng đàn gia súc đang tăng nhanh, còn phế phẩm nông nghiệp lâu nay vẫn bị coi là rác thải thì người nông dân có thể tận thu thực hiện làm phân bón sinh học. Tiếp tục làm giảm giá thành chi phí sản xuất, thu được nhiều hơn lợi ích từ hoạt động nông nghiệp cũng như bảo vệ được môi trường khu vực nông thôn – nơi đang dần bị ô nhiễm bởi việc sử dụng thuốc hoá học. Cũng từ mô hình, có thể thấy người dân nâng cao ý thức bảo vệ môi trường bắt đầu từ khu vực nông nghiệp và lan dần sang khu vực dân cư. Chú Thạch Sol – Trưởng nhóm làm phân hưu cơ vi sinh ấp Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải, Vĩnh Châu nhận xét: “Bà con tận thu phế phẩm làm phân bón, do đó cũng ý thức được phải bảo vệ môi trường xung quanh. Cái nào dùng làm phân bón được thì tích trữ để làm phân - làm giảm chi phí đầu vào cho sản phẩm nông nghiệp và chất lượng sản phẩm khi thu hoạch có khi còn cao hơn sử dụng phân bón, phun thuốc hoá học”.
Đây là kết quả đáng phấn khởi từ việc thực hiện xây dựng ý thức bảo vệ môi trường khu dân cư sau khi tạo dựng cho người dân ý thức tận thu phế phẩm nông nghiệp. Môi trường xung quanh nhà luôn được bà con giữ gìn sạch sẽ thông qua quét dọn, đổ rác đúng nơi qui định. Để thực hiện điều này, ngành Tài nguyên Môi trường, nhất là Chi cục Bảo vệ môi trường đều trang bị cho hộ dân thùng chứa rác. Qua trang bị thùng chứa rác, bà con ở Âu Thọ B cũng giảm dần thải loại các chất thải sinh hoạt, túi nylon ra môi trường, giúp cải thiện dần môi trường sống ở khu dân cư. Song song đó, việc hướng dẫn cách phân loại rác thải và cách bảo vệ môi trường sống tại khu vực nông thôn cũng được Chi cục triển khai với sự tham dự của đông đảo người dân. Điều này sẽ giúp người dân nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Môi trường sống dần được cải thiện, ý thức người dân từng bước được nâng lên. Điều này xuất phát từ những lợi ích của tận thu phế phẩm nông nghiệp; đảm bảo được môi trường trong lành cũng giảm được dịch bệnh, đây là điều mà người dân có dịp trải nghiệm. Quan trọng hơn, từ đây cho thấy có thể ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất phân bón theo cách mà người nông dân có thể dễ dàng thực hiện. Và điều đáng phấn khởi, từ những việc làm này mọi người cùng chung tay xây dựng một môi trường sống tốt hơn, hạn chế được tác hại của biến đổi khí hậu mang lại.
Nguyễn Anh